حقوق همسایه در اسلام از آن موضوعهایی است که اسلام برایش اهمیت ویژهای قائل شده است. همسایه کسی است که هر روز او را میبینیم و خوشی و ناخوشیاش به زندگی ما نزدیک است. در این مقاله میخوانیم قرآن و حدیث دربارهی همسایه چه میگویند و در عمل چگونه میتوان حق همسایگی را ادا کرد.
حقوق همسایه در اسلام: همسایه در قرآن
خداوند در سورهی نساء، آیهی ۳۶، پس از فرمان به عبادت خدا و نیکی به پدر و مادر و خویشاوندان، میفرماید: «وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ». یعنی به همسایهی نزدیک و همسایهی دور هم نیکی کنید. قرار گرفتن همسایه در کنار حقوق والدین و خویشان، نشاندهندهی جایگاه بلند اوست.
همسایه در حدیث پیامبر ﷺ
در صحیح بخاری و مسلم از پیامبر ﷺ روایت شده است که فرمود: «کسی که به خدا و روز آخرت ایمان دارد، باید به همسایهاش احترام بگذارد.» همچنین در همین دو کتاب آمده است که پیامبر ﷺ فرمود: جبرئیل آنقدر مرا دربارهی همسایه سفارش میکرد که گمان کردم او را وارث قرار خواهد داد. این دو حدیث نشان میدهد نیکی به همسایه از نشانههای ایمان است.
حقوق همسایه چیست؟
۱. آزار نرساندن
نخستین حق همسایه این است که از ما آزاری به او نرسد؛ چه با صدای بلند، چه با ریختن زباله در برابر خانهاش و چه با زبان و بدگویی.
۲. احوالپرسی و مهربانی
سلام کردن، پرسیدن حال، عیادت در بیماری و همدردی در غم، از سادهترین و در عین حال اثرگذارترین حقوق همسایگی است.
۳. کمک در سختی
اگر همسایه گرفتار نیاز یا مشکل است، تا جایی که توان داریم باید یاریاش کنیم؛ مثلاً قرضالحسنه دادن، کمک در کار سنگین یا سر زدن به سالمندان.
۴. هدیه و تقسیم غذا
پیامبر ﷺ سفارش میکرد وقتی غذایی میپزیم، آب آن را بیشتر کنیم و به همسایگان هم بدهیم. این کار دوستی را عمیقتر میکند.
۵. حفظ حرمت و رازداری
از عیبجویی، سرک کشیدن به زندگی خصوصی و بازگو کردن رازهای همسایه باید پرهیز کرد.
همسایهی نزدیک و دور
مراد از «جار ذی القربی» همسایهای است که با ما خویشاوندی یا نزدیکی دارد و «جار جنب» همسایهای است که خویشاوند نیست یا دورتر است. حتی همسایهی غیرمسلمان هم از حسنخلق و رعایت حقوق انسانی بیبهره نیست؛ جزئیات این بخش را از عالم دینی بپرسید. برای آشنایی با حقوق نزدیکترین افراد، مقالهی حقوق والدین در قرآن و حدیث و مقالهی صله رحم در اسلام را هم بخوانید.
نکتههای عملی برای خوب همسایه بودن
- هنگام رفتوآمد و در ساعات استراحت، صدا را کم کنید.
- گاهی برای همسایه غذا یا شیرینی ببرید، حتی اگر ساده باشد.
- در مناسبتهایی مثل عید و رمضان به دیدار همسایه بروید.
- اگر اختلافی پیش آمد، با نرمی و گفتوگوی آرام حل کنید.
- فرزندان را هم به احترام همسایه عادت دهید.
برای آشنایی با فعالیتهای فرهنگی و خدماتی مجتمع، میتوانید به معاونت اجتماعی سر بزنید.
پرسشهای متداول
حق همسایه در قرآن کجا آمده است؟
یکی از آیههای مهم، آیهی ۳۶ سورهی نساء است که به نیکی به همسایهی نزدیک و دور سفارش میکند.
اگر همسایه آزار برساند چه باید کرد؟
بهتر است ابتدا با آرامی و احترام با او صحبت شود. اگر مشکل ادامه داشت، از بزرگان محل یا مراجع مسئول کمک گرفته شود، و بدی با بدی پاسخ داده نشود.
آیا به همسایهی غیرمسلمان هم باید نیکی کرد؟
اسلام به حسنخلق با همه سفارش میکند. جزئیات احکام را از عالم دینی بپرسید.
جمعبندی
حقوق همسایه در اسلام شامل آزار نرساندن، مهربانی، کمک در سختی، هدیه دادن و حفظ حرمت اوست. وقتی هر خانواده این حقوق را رعایت کند، محلهای امنتر و صمیمیتر ساخته میشود. با همین کارهای کوچک میتوانیم نشان دهیم ایمان ما در رفتار روزانهمان دیده میشود.
