احکام مد در تجوید از مهمترین مباحث تلاوت صحیح قرآن است؛ مد یعنی کشیدن صدای حروف مد بهاندازهای مشخص. در این مقاله با حروف مد، مد اصلی و انواع مد فرعی (متصل، منفصل، لازم، عارض و لین) به زبان ساده و با مثال آشنا میشوید.
مد چیست و حروف مد کدامند؟
«مد» در لغت به معنای کشیدن و افزودن است و در تجوید، طولانیکردن صدای حرف مد است. حروف مد سه حرفاند:
- الف ساکن پس از حرف مفتوح، مانند «قَالَ»
- واو ساکن پس از حرف مضموم، مانند «يَقُولُ»
- یاء ساکن پس از حرف مکسور، مانند «قِيلَ»
اندازهی مدها در این مقاله بر پایهی قرائت رایج عاصم به روایت حفص بیان شده است؛ برای یادگیری دقیق، با یک استاد قرآن تمرین کنید.
مد اصلی (طبیعی)
اگر پس از حرف مد، همزه یا سکون نیاید، مد اصلی است و بهاندازهی دو حرکت (حدود یک الف) کشیده میشود، مانند «نُوحِيهَا» و «قَالَ». نه کوتاهتر از آن و نه بلندتر.
انواع مد فرعی
۱. مد متصل
وقتی همزه بلافاصله پس از حرف مد و در همان کلمه بیاید، مد متصل است؛ مانند «جَاءَ» و «السَّمَاءِ». در روایت حفص معمولاً چهار یا پنج حرکت کشیده میشود و مد آن واجب است.
۲. مد منفصل
اگر حرف مد در آخر یک کلمه و همزه در آغاز کلمهی بعد باشد، مد منفصل است؛ مانند «بِمَا أُنْزِلَ» (بقره: ۴). مقدار آن مانند مد متصل چهار یا پنج حرکت است و جایز شمرده میشود.
۳. مد لازم
اگر پس از حرف مد، سکون اصلی بیاید، مد لازم است؛ مانند «الضَّالِّينَ» (فاتحه: ۷). این مد شش حرکت کشیده میشود. برای آشنایی با آیههای سورهی حمد، تفسیر سورهی حمد را بخوانید.
۴. مد عارض للسکون
وقتی هنگام وقف، حرف آخر ساکن میشود و پیش از آن حرف مد است، مد عارض پیش میآید؛ مانند «الرَّحِيمُ» هنگام وقف. در این حالت کشیدن دو، چهار یا شش حرکت مجاز است.
۵. مد لین
اگر «واو» یا «یاء» ساکن پس از فتحه بیاید و در وقف حرف آخر ساکن شود، مد لین است؛ مانند «خَوْفٍ» و «بَيْتٍ». این مد در وقف میتواند کشیده شود.
جدول خلاصهی مدها
- مد اصلی: ۲ حرکت
- مد متصل: ۴ یا ۵ حرکت (واجب)
- مد منفصل: ۴ یا ۵ حرکت (جایز)
- مد لازم: ۶ حرکت
- مد عارض و لین: هنگام وقف، ۲ یا ۴ یا ۶ حرکت
نکتههای عملی برای یادگیری مد
- ابتدا حروف و مخارج را درست یاد بگیرید؛ مقالهی مخارج حروف و احکام نون ساکن و تنوین مکمل این بحثاند.
- با کلمههای کوتاه تمرین کنید و کشیدن یکنواخت را حفظ کنید.
- از قرآنهای دارای علامت مد استفاده کنید و تلاوت استاد را گوش دهید.
- اگر تازه شروع کردهاید، مقالهی آموزش روخوانی قرآن برای بزرگسالان نقطهی شروع خوبی است.
برای آشنایی با برنامههای قرآنی مجتمع صدرالاسلام بندرخمیر، صفحهی معاونت قرآنی را ببینید و برای پرسشها از تماس با ما استفاده کنید.
پرسشهای متداول
تفاوت مد متصل و منفصل چیست؟
در مد متصل، حرف مد و همزه در یک کلمهاند؛ در مد منفصل، حرف مد در آخر کلمه و همزه در ابتدای کلمهی بعد است.
مد لازم چند حرکت کشیده میشود؟
در روایت حفص شش حرکت کشیده میشود. برای تمرین دقیق، با استاد تجوید کار کنید.
آیا اندازهی مدها در همهی قرائتها یکسان است؟
خیر؛ قرائتها در اندازهی برخی مدها اختلاف دارند. مطالب این مقاله بر پایهی روایت حفص از عاصم است.
جمعبندی
احکام مد در تجوید با شناخت حروف مد و تمیز مد اصلی از مدهای فرعی آسان میشود. با تمرین پیوسته و گوشدادن به تلاوت استاد، میتوانید مدها را بهاندازهی درست اجرا کنید.
