احکام نون ساکن و تنوین از پایه‌ای‌ترین قاعده‌های تجوید است و با یادگیری آن، تلاوت شما روان‌تر و درست‌تر میشود. این احکام چهار قسم دارند: اظهار، ادغام، اقلاب و اخفاء. در این مقاله هرکدام را ساده و با حرف‌های مربوط توضیح می‌دهیم.
نون ساکن و تنوین چیست؟
نون ساکن، نونی است که حرکت ندارد، مانند «مِنْ». تنوین، دو فتحه، دو کسره یا دو ضمه در آخر کلمه است، مانند «کِتَابًا». در تلفظ، تنوین مانند نون ساکن خوانده میشود، به همین دلیل هر دو حکم یکسانی دارند. حکم آنها به حرفی بستگی دارد که بعد از آنها می‌آید.
۱. اظهار؛ روشن خواندن
اگر بعد از نون ساکن یا تنوین یکی از شش حرف حلقی «ء، ه، ع، ح، غ، خ» بیاید، نون به‌روشنی و بدون غنه تلفظ میشود. مانند «مَنْ آمَنَ».
۲. ادغام؛ داخل کردن
اگر بعد از آنها یکی از شش حرف «ی، ر، م، ل، و، ن» بیاید که در عبارت «یرملون» جمعاند، ادغام رخ میدهد. ادغام دو نوع دارد:
- با غنه: هنگام برخورد با «ی، ن، م، و».
- بی‌غنه: هنگام برخورد با «ل، ر».
برای مثال در «مَن يَقُولُ» ادغام با غنه داریم.
۳. اقلاب؛ تبدیل شدن
اگر بعد از نون ساکن یا تنوین حرف «ب» بیاید، نون به «م» تبدیل میشود و با غنه و پنهانکردن در لب خوانده میشود. مانند «مِن بَعْدِ».
۴. اخفاء؛ پنهان کردن
اگر بعد از آنها یکی از پانزده حرف باقی‌مانده بیاید، نون نه کاملاً روشن و نه ادغام‌شده، بلکه با غنه پنهان خوانده میشود. مانند «مِن قَبْلِ».
جدول یادآوری سریع
- حرف‌های حلقی (۶ حرف): اظهار
- حرف‌های «یرملون» (۶ حرف): ادغام
- حرف «ب»: اقلاب
- ۱۵ حرف دیگر: اخفاء
چگونه تمرین کنیم؟
در هر صفحه‌ی قرآن، نون ساکن‌ها و تنوین‌ها را پیدا کنید و حکمشان را حدس بزنید، سپس با تلاوت یک قاری مقایسه کنید. بهترین راه، یادگیری نزد استاد آگاه است. اگر می‌خواهید تجوید را اصولی بیاموزید، معاونت قرآنی مجتمع را ببینید و برای شروع، مقاله‌ی آداب تلاوت قرآن را هم بخوانید. راه ارتباط با ما از صفحه‌ی تماس در دسترس است.
پرسش‌های متداول
احکام نون ساکن و تنوین چند قسم است؟
چهار قسم است: اظهار، ادغام، اقلاب و اخفاء.
ادغام در نون ساکن با کدام حرفها رخ میدهد؟
با شش حرف «ی، ر، م، ل، و، ن» که در عبارت «یرملون» جمعاند. ادغام با «ی، ن، م، و» همراه غنه و با «ل، ر» بدون غنه است.
حکم نون ساکن پیش از حرف «ب» چیست؟
اقلاب است؛ نون به «م» تبدیل میشود و با غنه و پنهانکردن در لب خوانده میشود.
جمع‌بندی
اظهار، ادغام، اقلاب و اخفاء چهار حکم نون ساکن و تنوین هستند و هر کدام به حرف بعد از خود وابسته‌اند. با تمرین روزانه و راهنمایی استاد، این قاعده‌ها به‌سرعت در تلاوت شما جا می‌افتند.