آداب تلاوت قرآن مجموعه‌ای از نکته‌های ساده است که انس ما با کلام خدا را عمیق‌تر می‌کند. وقتی کتابی را دوست داریم، با آمادگی سراغش می‌رویم؛ قرآن هم آدابی دارد که بیشترشان در خود قرآن آمده‌اند. در این مقاله هفت نکتهٔ مهم برای تلاوت بهتر قرآن را می‌خوانید.
۱. نیت خالص و آرامش دل
تلاوت را با نیت یادگیری، هدایت‌گرفتن و نزدیکی به خدا شروع کنید. قرآن «هُدًى لِلنَّاسِ» است (بقره: ۱۸۵)، یعنی راهنمایی برای مردم؛ پس با این انتظار سراغش بروید که از آن راه بگیرید. جای آرام، بدون سروصدا و حواس‌پرتی، به تمرکز کمک می‌کند.
۲. پاکی و احترام به مصحف
پسندیده است که با وضو و بدنی پاک و لباسی مرتب، رو به آرامش بنشینیم و مصحف را با احترام در دست بگیریم و بر زمین یا جای نامناسب نگذاریم. جزئیات احکام فقهی در این باره، مثلاً دست‌زدن به مصحف بدون وضو، در مذاهب مختلف توضیح داده شده است؛ برای حکم دقیق از عالم دینی خود بپرسید.
۳. پناهبردن به خدا پیش از تلاوت
قرآن می‌فرماید: «فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ» (نحل: ۹۸)؛ «هنگامی که قرآن می‌خوانی، از شیطان رانده‌شده به خدا پناه ببر.» پس تلاوت را با «أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ» و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» آغاز کنید.
۴. ترتیل؛ شمرده و روشن بخوانید
خدا به پیامبر ﷺ فرمود: «وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا» (مزمل: ۴)؛ «قرآن را شمرده و روشن بخوان.» ترتیل یعنی حرف‌ها را درست ادا کنیم، به قاعده‌های تجوید توجه کنیم و عجله نکنیم. اگر تجوید را نمی‌دانید، یادگیری آن نزد یک مربی آگاه، بهترین قدم است. هر حرفی که می‌خوانید پاداش دارد؛ پیامبر ﷺ فرمود: هر که یک حرف از کتاب خدا بخواند، یک حسنه دارد و هر حسنه ده برابر می‌شود. (روایت ترمذی)
۵. گوشدادن و سکوت هنگام تلاوت دیگران
«وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ» (اعراف: ۲۰۴)؛ «و چون قرآن خوانده شود، به آن گوش دهید و خاموش باشید، باشد که مورد رحمت قرار گیرید.» پس وقتی کسی تلاوت می‌کند، سرگرم گفت‌وگو و کار دیگر نشویم. شنونده هم در آرامش و رحمت سهیم است.
۶. تدبر و عمل
قرآن فقط برای خواندن نازل نشده است: «كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِّيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ» (ص: ۲۹)؛ «کتابی پربرکت که به سوی تو نازل کردیم تا در آیات آن بیندیشند.» پس بعد از خواندن، چند لحظه در معنای آیه فکر کنید و ببینید چه پیامی برای زندگی شما دارد. ترجمهٔ معتبر و تفسیر مورد اعتماد کمک می‌کند. تدبر وقتی کامل می‌شود که به آنچه فهمیده‌ایم عمل کنیم.
۷. استمرار؛ کم، اما هر روز
روزی چند آیه یا یک صفحه، بهتر از هفته‌ای یک بار چند جزء است. یک زمان ثابت مثل بعد از نماز صبح یا قبل از خواب انتخاب کنید و تلاوت را به عادت روزانه تبدیل کنید. اگر کودک دارید، چند آیه را با هم بخوانید و او را تشویق کنید؛ علاقه با محبت ساخته می‌شود، نه با فشار.
چند نکتهٔ عملی برای شروع
- یک مصحف مناسب و خوانا برای خود انتخاب کنید.
- اگر روخوانی را کامل نمی‌دانید، به کلاس قرآن بروید؛ در مجتمع صدرالاسلام بندر خمیر از مهد قرآن تا حفظ، کلاس‌هایی برای سنین مختلف وجود دارد. برای آشنایی با آنها صفحهٔ معاونت قرآنی را ببینید.
- تلاوت را با یاددادن به دیگران همراه کنید؛ دربارهٔ این موضوع مقالهٔ فضیلت تعلیم و تعلم قرآن را بخوانید.
- برای پرسش یا ثبت‌نام، از صفحهٔ تماس با ما کمک بگیرید و مقالات بیشتر را در بخش مقالات بخوانید.
پرسش‌های متداول
آداب تلاوت قرآن چیست؟
مهمترین آداب تلاوت قرآن عبارتاند از: نیت خالص، پاکی و احترام به مصحف، پناهبردن به خدا، ترتیل و رعایت تجوید، گوشدادن به تلاوت دیگران، تدبر در معنا و استمرار.
آیا برای خواندن قرآن حتماً باید وضو داشت؟
با وضو و در حال پاکی خواندن قرآن پسندیده است. احکام دقیق، مثلاً دست‌زدن به مصحف، در مذاهب مختلف توضیح داده شده است؛ برای حکم قطعی به عالم دینی مورد اعتماد خود مراجعه کنید.
روزی چقدر قرآن بخوانیم؟
مقدار ثابتی لازم نیست؛ مهم این است که منظم باشد. روزی چند آیه یا یک صفحه به‌اندازهٔ توان، بهتر از خواندن زیاد و نامنظم است.
جمع‌بندی
آداب تلاوت قرآن سنگین و پیچیده نیست؛ نیت درست، آرامش، ترتیل، گوشدادن، تدبر و استمرار. از امروز یکی از این هفت نکته را در تلاوت خود جا بدهید و آرام‌آرام بقیه را به آن اضافه کنید.