فضیلت تعلیم و تعلم قرآن از آن موضوع‌هایی است که پیامبر ﷺ در یک جمله خلاصه‌اش کرده‌اند: بهترین مردم کسانیاند که قرآن را یاد میگیرند و به دیگران یاد میدهند. در این مقاله با معنی این حدیث، ارزش یادگرفتن و یاددادن قرآن و راه‌های ساده برای شروع در خانه و جامعه آشنا می‌شویم.
حدیث «بهترین شما کسی است که قرآن را یاد بگیرد و یاد بدهد»
عثمان بن عفان رضی‌الله‌عنه از پیامبر ﷺ روایت می‌کند که فرمودند:
«خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ»
«بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و آن را به دیگران بیاموزاند.» (روایت بخاری)
این جمله کوتاه است، اما دو پیام روشن دارد. اول اینکه معیار برتری، قرآن‌آموزی است، نه ثروت یا مقام. دوم اینکه یادگرفتن به‌تنهایی کافی نیست؛ ارزش کار وقتی کامل می‌شود که آموخته‌ها به دیگران منتقل شود.
چرا تعلیم و تعلم باید کنار هم باشند؟
در هر کلاس قرآن دو نقش دیده می‌شود: شاگرد و معلم. اسلام هر دو را ارج نهاده است. شاگرد با تلاش خود راه نور را می‌پیماید و معلم با انتقال آن، این نور را زنده نگه می‌دارد. اگر هر کس فقط برای خودش بیاموزد، زنجیره آموزش قطع می‌شود؛ اما وقتی هر کس به دیگری یاد می‌دهد، دانش قرآنی نسل‌به‌نسل ادامه می‌یابد. مکتب‌خانه‌های سنتی منطقه ما، قرن‌ها با همین روش قرآن را زنده نگه داشتند.
قرآن هم این راه را آسان معرفی کرده است: «وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍ» (قمر: ۱۷)؛ «ما قرآن را برای یادآوری آسان کرده‌ایم؛ پس آیا پندگیرنده‌ای هست؟»
فضیلت‌های دیگر قرآن‌آموزی در احادیث
- شفاعت قرآن: پیامبر ﷺ فرمودند: «اقْرَءُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ شَفِيعًا لِأَصْحَابِهِ»؛ قرآن بخوانید، زیرا روز قیامت برای اهل خود شفاعت می‌کند. (روایت مسلم)
- دو پاداش برای تازه‌کار: پیامبر ﷺ فرمودند کسی که در قرائت قرآن ماهر است با فرشتگان بزرگوار و نیکوکار همراه است، و کسی که قرآن را با دشواری و لکنت میخواند و برایش سخت است، دو پاداش دارد. (متفق‌علیه)
حدیث دوم به همه‌ی کسانی که تازه شروع کرده‌اند، به کودکان و به بزرگسالانی که خواندن را دیر آغاز کرده‌اند، امید می‌دهد: دشواری یادگیری، مانع پاداش نیست.
سن و سطح مهم نیست
یادگرفتن و یاددادن قرآن مخصوص گروه خاصی نیست. کودک می‌تواند الفبای قرآن را بیاموزد، نوجوان می‌تواند به همکلاسی‌اش کمک کند، مادر می‌تواند آیه‌ای را به فرزندش بیاموزد و پدر می‌تواند فرزندانش را به کلاس قرآن ببرد. هر کس هر چه می‌داند، حتی یک آیه، می‌تواند آن را به دیگری یاد بدهد.
راه‌های عملی برای شروع
- کلاس نزدیک خانه را پیدا کنید. هفته‌ای چند ساعت برای کلاس قرآن وقت بگذارید.
- روزی چند آیه بخوانید. منظم بودن مهم‌تر از زیاد خواندن است.
- آموخته‌ها را منتقل کنید. هر چه یاد گرفتید به یکی از اعضای خانواده یاد بدهید.
- از معلمان قدردانی کنید. مربیان قرآن کاری بزرگ و کم‌سر و صدا انجام میدهند.
- کودکان را با محبت همراه کنید. تشویق، بهتر از فشار است.
تعلیم و تعلم قرآن در مجتمع صدرالاسلام بندر خمیر
معاونت قرآنی مجتمع دینی صدرالاسلام بندر خمیر با هدف آموزش قرآن کریم، حفظ، احیا و ارتقای فرهنگ قرآنی فعالیت می‌کند؛ از مهد قرآن برای کودکان تا مکتب‌خانه و کلاس‌های حفظ. برای آشنایی با واحدها و بخش‌های قرآنی، صفحه‌ی معاونت قرآنی را ببینید و برای پرسش یا ثبت‌نام، از صفحه‌ی تماس با ما استفاده کنید. مقالات بیشتر را هم در بخش مقالات بخوانید.
پرسش‌های متداول
فضیلت تعلیم و تعلم قرآن چیست؟
طبق حدیث صحیح بخاری، بهترین مردم کسانیاند که قرآن را یاد میگیرند و به دیگران یاد میدهند. قرآن‌آموزی هم برای خود فرد و هم برای جامعه ارزشمند است.
آیا برای شروع یادگیری قرآن دیر شده است؟
خیر. در حدیث آمده است کسی که قرآن را با دشواری میخواند دو پاداش دارد. هر سنی برای شروع مناسب است.
اگر قرآن را کامل بلد نیستم، میتوانم به دیگران یاد بدهم؟
بله، هر چه یاد گرفتهاید، حتی یک آیه، میتوانید با رعایت دقت و هماهنگی با یک مربی آگاه به دیگران منتقل کنید. برای تجوید و قرائت صحیح بهتر است از معلم مجرب کمک بگیرید.
جمع‌بندی
یاد گرفتن و یاد دادن قرآن، راهی ساده و در دسترس برای رسیدن به برترین مقام‌هاست. امروز یک قدم بردارید: یک کلاس پیدا کنید، یک آیه یاد بگیرید و آن را به یکی از اطرافیانتان یاد بدهید.